Büyük bir modelin yüzeyine uygulanan RTV2 silikon, modelden çıkarıldığında kendi biçimini koruyamayabilir. Silikon esnek olduğu için yana açılabilir, tabanı çöker veya döküm malzemesinin ağırlığı altında şekil değiştirebilir. Bu nedenle büyük heykel, büst, saksı, dekoratif panel ve mimari süsleme kalıplarında silikonun dışına sert bir destek kalıbı hazırlanır.

Destek kalıbı; silikon kalıbın dış biçimini koruyan, döküm sırasında esnemesini engelleyen ve parçaların doğru konumda birleşmesini sağlayan sert kabuktur. Kalıpçılıkta bu parça “destek kabuğu” veya “ana kalıp” olarak da adlandırılabilir. Destek kalıbının temel amacı, esnek silikon kalıbı döküm sırasında orijinal biçiminde tutmaktır.

Destek Kalıbı Neden Gereklidir?

Küçük ve kalın blok silikon kalıplar çoğunlukla kendi başına ayakta durabilir. Büyük yüzey kalıplarında ise modelin tamamını kalın bir silikon blok içine almak çok fazla malzeme tüketir.

Bunun yerine model yüzeyine kontrollü kalınlıkta RTV2 silikon uygulanır. Silikon modelin bütün ayrıntılarını alırken dışına hazırlanan sert destek kabuğu kalıbın genel geometrisini korur. Bu yöntem, büyük modellerde kullanılan silikon miktarını ve kalıbın toplam ağırlığını azaltabilir.

Destek kalıbı bulunmayan büyük silikon kalıplarda şu sorunlar görülebilir:

• Döküm sırasında silikonun yana açılması
• Yuvarlak ürünlerin oval çıkması
• Kalıp tabanının aşağı doğru şişmesi
• Parça ölçülerinin değişmesi
• İnce silikon bölgelerin katlanması
• Birleşim hatlarının kayması
• Dökülen ürün yüzeyinde biçim bozukluğu oluşması

Sert destek kabuğu, silikonun dış yüzeyine tam oturarak bu hareketleri sınırlar.

Hangi Silikon Kalıplarda Destek Kabuğu Kullanılır?

Destek kalıbı özellikle fırçayla, spatulayla veya püskürtülerek hazırlanan ince yüzey kalıplarında kullanılır. Bu silikon kalıplar modelin ayrıntılarını alır ancak tek başına döküm malzemesinin ağırlığını taşıyacak sertliğe sahip değildir.

Destek kalıbı gerektirebilecek çalışmalar şunlardır:

• Büyük heykel ve büst kalıpları
• Geniş saksı ve vazo kalıpları
• Mimari söve ve süsleme kalıpları
• Dekoratif duvar paneli kalıpları
• Büyük rölyefler
• Beton ve alçı döküm kalıpları
• İnce silikonla hazırlanan yüzey kalıpları
• Taş ve yapı elemanı reprodüksiyonları

Smooth-On’un büyük mimari taş kalıplarına ilişkin uygulamasında silikon katmanlar halinde uygulanmış, ardından sert destek kabuğu sekiz ayrı bölüm halinde hazırlanmıştır. Bu örnek, destek kalıbındaki parça sayısının modelin boyutuna ve geometrisine göre artırılabileceğini gösterir.

Destek Kalıbı Silikondan Önce mi Yapılır?

Fırçayla uygulanan yüzey kalıplarında önce RTV2 silikon model üzerine uygulanır ve tamamen kürleşmesi beklenir. Destek kalıbı, silikon hâlâ modelin üzerinde ve doğru biçimini korurken hazırlanır. Silikon modelden erken çıkarılırsa yeniden aynı konumda yerleştirilmesi zorlaşabilir.

Silikon katmanları tamamlandıktan sonra yüzey kontrol edilir. Çok derin girintiler, keskin çukurlar ve destek kabuğunun kilitlenebileceği bölgeler silikonla doldurularak daha yumuşak geçişler oluşturulabilir. Smooth-On, sert kabuğun mekanik olarak kilitlenmesini azaltmak için derin ters açılarda kalınlaştırılmış silikon kullanılmasını göstermektedir.

Silikon tamamen kürleşmeden sert destek malzemesi uygulanmamalıdır. Kullanılan RTV2 silikonun teknik bilgi formundaki kürleşme süresi esas alınmalıdır.

Destek Kalıbı Kaç Parça Olmalıdır?

Düz ve ters açısı bulunmayan bazı rölyeflerde tek parçalı destek kabuğu yeterli olabilir. Üç boyutlu heykel, büst ve geniş gövdeli modellerde ise kabuğun iki veya daha fazla parçaya ayrılması gerekir.

Parça sayısı belirlenirken kabuğun sert olduğu unutulmamalıdır. Silikon esneyerek modelden çıkabilir ancak sert destek kabuğu ters açıları aşamaz. Yanlış planlanan tek parçalı kabuk modelin veya silikon kalıbın üzerinde kilitlenebilir.

Destek kalıbının ayrım çizgileri modelin yüksek noktalarından geçirilmelidir. Kabuğun parçaları farklı yönlere doğru çekildiğinde hiçbir bölümün modelin altına veya arkasına takılmaması gerekir. Smooth-On, destek kabuğunun bölünme noktalarının mekanik kilitlenmeyi önleyecek biçimde önceden planlanmasını önerir.

Basit bir model için iki parça yeterli olabilir. Baş, omuz, kulak, kol veya karmaşık mimari çıkıntılar bulunan modellerde üç, dört veya daha fazla parça gerekebilir.

Ayrım Çizgisi Nasıl Belirlenir?

Ayrım çizgisi, destek kalıbının parçalarının birleşeceği hattır. Çizgi rastgele belirlenmemeli; modelin geometrisi bütün yönlerden incelenmelidir.

Doğru ayrım çizgisi:

• Modelin yüksek noktalarını takip eder.
• Sert kabuğun ters açılara kilitlenmesini önler.
• Parçaların ayrı yönlere çekilebilmesini sağlar.
• Destek kabuğunun kolay birleştirilmesine izin verir.
• Kalıbın çalışma sırasında dengeli durmasını sağlar.
• Çok küçük ve kırılgan kabuk parçaları oluşturmaz.

Büst kalıbında destek kabuğu yalnızca ön ve arka olarak ayrılamayabilir. Çene altı, kulak arkası ve omuz bölgesi sert kabuğun kilitlenmesine neden olabilir. Böyle bir modelde ön yüz iki parçaya, arka bölüm ise ayrı bir parçaya ayrılabilir. Smooth-On’un örnek uygulamasında da baş modeli üç parçalı bir destek kabuğuyla hazırlanmıştır.

Kil Bariyerler Nasıl Hazırlanır?

Ayrım çizgileri belirlendikten sonra silikon kalıbın üzerine modelleme kilinden bariyerler hazırlanır. Bu bariyerler, destek malzemesinin diğer bölümlere geçmesini engeller ve her kabuk parçasının ayrı oluşturulmasını sağlar.

Kil bariyer mümkün olduğunca düzgün ve dengeli hazırlanmalıdır. Kabuğun parçalarını daha sonra vida veya cıvatayla birleştirmek için bariyer yeterli genişlikte bir flanş oluşturmalıdır.

Kil bariyer üzerinde kayıt anahtarları da hazırlanabilir. Yuvarlak oyuklar veya kanallar, birinci kabuk parçasındaki çıkıntıların ikinci parçadaki karşılıklarına oturmasını sağlar. Böylece destek kalıbı her kullanımda aynı konumda birleşir. Smooth-On uygulamalarında kil bariyerlere açılan anahtarların kabuk parçalarının sıkı ve doğru biçimde birleşmesine yardımcı olduğu belirtilmektedir.

Destek Kalıbı Hangi Malzemeden Yapılır?

Destek kalıbında kullanılacak malzeme, kalıbın büyüklüğüne, ağırlığına, kullanım sayısına ve atölye koşullarına göre seçilir.

Alçı Esaslı Destek Kalıbı

Alçı, erişilebilir ve kolay şekillendirilen bir destek kabuğu malzemesidir. Daha dayanıklı bir yapı için doğranmış lif, çuval bezi veya uygun takviye malzemeleriyle güçlendirilebilir.

Alçının avantajları:

• Kolay bulunması
• Uygulamasının basit olması
• Düşük maliyetli olması
• Küçük ve orta kalıplarda yeterli sertlik sağlaması

En önemli dezavantajı ağırlığıdır. Büyük alçı destek kalıpları taşınması ve çevrilmesi zor parçalara dönüşebilir. Smooth-On’un kalıp rehberinde alçının ekonomik ve çok yönlü olduğu ancak büyük kabuklarda ağır ve kullanışsız hale gelebildiği belirtilmektedir.

Fiberglas Destek Kalıbı

Fiberglas ve reçineyle hazırlanan destek kabukları, alçıya göre daha ince ve hafif olabilir. Büyük heykellerde, mimari parçalarda ve taşınması gereken kalıplarda tercih edilebilir.

Fiberglas uygulamalarında kullanılacak reçinenin teknik ve güvenlik talimatlarına uyulmalı; uygun havalandırma ve kişisel koruyucu ekipman sağlanmalıdır. Reçine sistemi seçilirken kürleşme ısısının RTV2 silikonu veya ana modeli etkileyip etkilemeyeceği de kontrol edilmelidir.

Smooth-On’un büyük mimari kalıp örneğinde destek kabuğu fiberglas ve reçine kullanılarak sekiz parça halinde hazırlanmış, yapısal dayanım için kabuk içine ilave destekler yerleştirilmiştir.

Sert Plastik Destek Kabuğu

Spatulayla veya mala yardımıyla uygulanabilen iki bileşenli sert plastikler de destek kalıbında kullanılabilir. Bu ürünler silikon kalıbın üzerine katman halinde uygulanır ve kürleştiğinde sert bir dış kabuk oluşturur.

Sert plastik kabuklar alçıya göre daha hafif olabilir. Ancak ürün maliyeti, çalışma süresi, uygulama kalınlığı ve güvenlik kuralları üreticinin teknik bilgi formuna göre değerlendirilmelidir. Smooth-On, fırçayla hazırlanan silikon kalıplarda mala uygulanabilen sert plastikleri destek kabuğu malzemesi olarak kullanmaktadır.

Silikon Yüzeye Ayırıcı Uygulanmalı mı?

Destek kalıbı malzemesi uygulanmadan önce silikon yüzeyin ve kil bariyerlerin kullanılan sert kabuk malzemesine uygun şekilde hazırlanması gerekir.

Bazı destek malzemeleri kürleşmiş silikona güçlü biçimde yapışmayabilir. Buna rağmen kabuğun yüzeyden kolay ayrılması ve silikonun zarar görmemesi için üreticinin önerdiği ayırıcı kullanılmalıdır.

İkinci destek parçası hazırlanırken birinci sert kabuğun flanş yüzeyine de ayırıcı uygulanmalıdır. Aksi halde iki sert kabuk parçası birbirine bağlanarak tek parça haline gelebilir. Ayırıcı, kayıt anahtarlarının içlerine ve flanşın bütün yüzeyine dengeli biçimde uygulanmalıdır.

Kullanılacak ayırıcı tahminle seçilmemeli; hem RTV2 silikonla hem de destek kabuğu malzemesiyle uyumluluğu kontrol edilmelidir.

İlk Destek Kabuğu Parçası Nasıl Uygulanır?

Kil bariyer ve ayırıcı uygulaması tamamlandıktan sonra destek kabuğunun ilk parçası hazırlanabilir.

Genel uygulama sırası şöyledir:

1. RTV2 silikonun tamamen kürleştiği kontrol edilir.
2. Destek kalıbının ayrım çizgileri belirlenir.
3. İlk bölümün çevresine kil bariyer hazırlanır.
4. Bariyer üzerinde kayıt anahtarları oluşturulur.
5. Silikon ve bariyer uygun ayırıcıyla hazırlanır.
6. Destek malzemesi üretici oranında karıştırılır.
7. Malzeme ilk bölümün üzerine dengeli kalınlıkta uygulanır.
8. Kenarlar ve flanş bölgeleri güçlendirilir.
9. Parça tamamen sertleşene kadar beklenir.

Destek kabuğunda çok ince bölgeler bırakılmamalıdır. Özellikle kenarlar, birleşim flanşları ve taşıma sırasında tutulacak bölümler daha güçlü hazırlanmalıdır. Smooth-On, sert kabuk uygulamasında ince bölgelerden kaçınılmasını ve maksimum dayanım için kenarların kalınlaştırılmasını önerir.

Diğer Destek Kabuğu Parçaları Nasıl Yapılır?

İlk parça sertleştikten sonra kil bariyer çıkarılır. Birinci parçanın flanşı temizlenir ve ayırıcıyla kaplanır. Ardından bir sonraki bölüm için gerekliyse yeni bir kil bariyer hazırlanır.

İkinci destek malzemesi, birinci parçanın flanşına kadar uygulanır. Flanştaki kayıt anahtarları yeni malzemeyle dolarak birbirine tam oturan pozitif ve negatif bağlantılar oluşturur.

Aynı işlem modelin bütün bölümleri tamamlanana kadar sürdürülür. Her parçanın üzerine konumunu gösteren küçük işaretler koymak, kalıbın daha sonra doğru sırayla birleştirilmesini kolaylaştırır.

Çok parçalı destek kalıplarında parçalar tamamen sertleşmeden ayrılmamalıdır. Erken söküm, kabuğun eğilmesine veya kayıt anahtarlarının kırılmasına neden olabilir.

Destek Kalıbının Birleştirilmesi

Destek kalıbının parçaları kullanım sırasında birbirine sıkıca bağlanmalıdır. Parçalar arasında açıklık kalırsa silikon dışarı doğru şişebilir ve dökülen ürünün biçimi değişebilir.

Birleştirme için:

• Cıvata ve somun
• Kalıp kayışları
• Mandal sistemleri
• Güçlü kelepçeler
• Küçük kalıplarda sağlam lastik veya bant

kullanılabilir.

Büyük ve sık kullanılacak kalıplarda flanşlara delikler açılarak cıvatalı bağlantı hazırlanması daha kontrollü sonuç verir. Kayıt anahtarları parçaların konumunu belirlerken bağlantılar kabuğun döküm boyunca kapalı kalmasını sağlar.

Destek kabuğu kapatıldığında silikon kalıp kendi yuvasına tam olarak oturmalıdır. Silikonun kıvrılması, katlanması veya kabuk parçalarının arasına sıkışması önlenmelidir.

Kalıp İçin Düz Bir Taban Hazırlanmalı mı?

Yuvarlak veya düzensiz biçimli büyük kalıpların çalışma masasında dengeli durması zor olabilir. Destek kabuğuna düz bir taban, ayak veya taşıyıcı çerçeve eklenebilir.

Taşıyıcı taban, döküm ağzının doğru yönde kalmasını ve kalıbın işlem sırasında devrilmemesini sağlar. Smooth-On’un kalıp rehberinde destek kabuğu üzerine terazili bir temel çerçevesi hazırlanarak kalıbın döküm sırasında düz durması sağlanmaktadır.

Taban hazırlanırken kalıbın ağırlık merkezi dikkate alınmalıdır. Dolu kalıp, boş kalıptan çok daha ağır olabilir.

Destek Kalıbı Nasıl Sökülür?

Bütün destek parçaları tamamen sertleştikten sonra bağlantılar çıkarılır. Parçalar ayrım çizgileri boyunca yavaşça açılmalıdır.

Kabuğu sökmek için silikon kalıp sert biçimde çekilmemelidir. Gerekli olduğunda flanş aralıklarına uygun plastik veya ahşap kama yerleştirilebilir. Metal aletler kontrolsüz kullanılırsa silikon kalıbı kesebilir veya ana modele zarar verebilir.

Destek parçaları çıkarıldıktan sonra RTV2 silikon modelden ayrılır. Kalıp yeniden kullanılacağı zaman silikon önce destek kabuğunun içine yerleştirilir, ardından kabuk parçaları doğru sırayla birleştirilir.

Destek Kalıbı Yapılırken Sık Karşılaşılan Hatalar

En yaygın hatalar şunlardır:

• Destek kalıbını tek parça hazırlamak
• Ters açıları dikkate almamak
• Ayrım çizgilerini modelin alçak noktalarından geçirmek
• Kil bariyerleri çok ince hazırlamak
• Kayıt anahtarı oluşturmamak
• İlk kabuk parçasına ayırıcı sürmeden ikinci parçayı uygulamak
• Destek kabuğunda ince ve zayıf bölgeler bırakmak
• Kenar ve flanşları güçlendirmemek
• Silikon tamamen kürleşmeden çalışmaya başlamak
• Kabuğu tam sertleşmeden modelden çıkarmak
• Kalıbın düz duracağı bir taban hazırlamamak
• Kabuk parçalarını yetersiz bağlantıyla kapatmak

En ciddi hatalardan biri sert destek kabuğunun modele mekanik olarak kilitlenmesidir. Bu durumda kabuk parçası kesilmeden veya kırılmadan çıkarılamayabilir. Parça sayısı ve ayrım çizgileri, destek malzemesi uygulanmadan önce kesin olarak planlanmalıdır.

Sonuç

Büyük silikon kalıplarda destek kalıbı, esnek RTV2 silikonun döküm sırasında orijinal biçimini korumasını sağlar. Böylece büyük modeller kalın bir silikon blok içine alınmadan, daha kontrollü miktarda RTV2 silikon kullanılarak kalıplanabilir.

Destek kalıbı alçı, fiberglas veya uygun sert plastik malzemelerden hazırlanabilir. Kullanılacak malzeme kalıbın büyüklüğüne, ağırlığına, taşıma ihtiyacına ve kullanım sayısına göre seçilmelidir.

Kabuğun tek parça mı yoksa çok parçalı mı olacağı modelin ters açılarına göre belirlenmelidir. Ayrım çizgileri yüksek noktalardan geçirilmeli, kil bariyerler ve kayıt anahtarları hazırlanmalı, her parça arasında uygun ayırıcı kullanılmalıdır.

Doğru planlanan destek kabuğu silikon kalıbın esnemesini, ölçüsünün değişmesini ve döküm sırasında biçiminin bozulmasını önlemeye yardımcı olur.