RTV2 silikon kalıp hazırlarken verilmesi gereken en önemli kararlardan biri, kalıbın tek parça mı yoksa iki parça mı yapılacağıdır. Yanlış yöntem seçildiğinde model silikonun içinde kilitlenebilir, kalıp çıkarılırken yırtılabilir veya dökülen ürün üzerinde istenmeyen birleşim izleri oluşabilir.

Kalıp türü modelin büyüklüğünden çok geometrisine göre belirlenmelidir. Düz bir tabanı bulunan, belirgin ters açıları olmayan ve kalıptan tek yönde çıkarılabilen modeller çoğunlukla tek parça kalıba uygundur. Her tarafı işlenmiş, girintili, çıkıntılı veya dar boğazlı üç boyutlu modellerde ise iki parçalı kalıp daha güvenli olabilir.

Tek Parça Silikon Kalıp Nedir?

Tek parça silikon kalıp, modelin çevresine dökülen RTV2 silikonun tek bir bütün halinde kürleşmesiyle hazırlanır. Silikon sertleştikten sonra model kalıbın içinden çekilerek çıkarılır.

Tek parçalı blok kalıplar özellikle bir yüzeyi düz olan, küçük ve az girintili modeller için uygun bir yöntemdir. Polytek, tek parçalı blok kalıbı bir düz yüzeyi ve az sayıda ters açısı bulunan küçük parçalar için uygun bir seçenek olarak tanımlar.

Tek parça kalıba uygun ürünler arasında şunlar bulunabilir:

• Düz tabanlı dekoratif objeler
• Mum ve sabun modelleri
• Bardak altlıkları
• Küçük rölyefler
• Magnet modelleri
• Basit geometrik saksılar
• Arkası düz süslemeler
• Tek yönde çıkarılabilen hobi ürünleri

Modelin kalıptan çıkış yönü açık olmalıdır. Ürün silikonun içinden çıkarılırken geniş bir bölümün dar bir açıklıktan geçirilmesi gerekiyorsa tek parça kalıp uygun olmayabilir.

Tek Parça Kalıbın Avantajları

Tek parça kalıp, iki parçalı kalıba göre daha kolay hazırlanır. Ayırma hattı, kayıt anahtarı ve ikinci silikon dökümü gerekmediği için uygulama süresi daha kısadır.

Başlıca avantajları şunlardır:

• Hazırlanması daha kolaydır.
• Daha az işlem aşaması bulunur.
• Birleşim çizgisi oluşmaz.
• Kalıp parçalarını hizalama gerektirmez.
• Küçük ve basit modellerde hızlı sonuç verir.
• Hatalı ayırıcı uygulaması riski daha düşüktür.

Tek parça eldiven veya çorap kalıplarında silikon model üzerinden ters çevrilerek çıkarılabilir. Bu yöntemde birleşim çizgisi oluşmaması önemli bir avantajdır. Ancak bu kalıp türü daha çok alçak rölyefli veya yukarı doğru daralan modeller için uygundur.

Tek Parça Kalıbın Dezavantajları

Tek parça kalıp her model için uygun değildir. Derin girintilere, ters açılara veya dar bir çıkış noktasına sahip modeller silikonun içinde kilitlenebilir.

Karşılaşılabilecek sorunlar şunlardır:

• Model kalıptan çıkarılamayabilir.
• Silikon aşırı gerilebilir.
• İnce bölgelerde yırtılma oluşabilir.
• Dökülen ürün çıkarılırken zarar görebilir.
• Kalıp zamanla biçimini kaybedebilir.
• Modelin hassas çıkıntıları kırılabilir.

Silikon esnek olsa da her geometrik engeli aşamaz. Özellikle geniş gövdeli ve dar boyunlu modellerde kalıp ağız kısmı fazla zorlanabilir.

İki Parça Silikon Kalıp Nedir?

İki parçalı silikon kalıp, modelin iki farklı yönden kalıptan çıkarılabilmesi için silikonun iki ayrı bölüm halinde hazırlanmasıdır.

İlk aşamada modelin yaklaşık yarısı sülfür içermeyen modelleme kiline gömülür. Açıkta kalan yüzeye ilk RTV2 silikon dökümü yapılır. İlk bölüm kürleştikten sonra kil çıkarılır, gerekli ayırıcı uygulanır ve ikinci silikon bölümü dökülür.

Polytek’in iki parçalı kalıp uygulamasında modelin yarısı plastilin kile gömülerek ayırma hattı oluşturulur. Aynı uygulamada iki kalıp bölümünün doğru şekilde birleşmesini sağlayan kayıt anahtarları da hazırlanır.

Hangi Modellerde İki Parça Kalıp Kullanılmalıdır?

İki parçalı kalıp özellikle modelin tek yönde çıkarılamadığı durumlarda tercih edilir.

Bu yönteme uygun modeller şunlardır:

• Her tarafı işlenmiş heykeller
• Büstler
• İnsan ve hayvan figürleri
• Geniş gövdeli, dar ağızlı modeller
• Derin girintili dekoratif objeler
• Altında veya arkasında ters açı bulunan ürünler
• Detaylı mimari süslemeler
• Kalıptan çıkarılırken iki farklı yönde açılması gereken modeller

Modelin etrafında görünmez bir çizgi oluşturulduğunda iki yarının birbirinden ayrılabileceği düşünülüyorsa iki parçalı kalıp uygulanabilir. Bu çizgi kalıbın ayırma hattıdır.

Ters Açı Nedir?

Ters açı, modelin kalıptan düz biçimde çıkarılmasını engelleyen girinti veya çıkıntıdır. Modelin altına doğru genişleyen bir bölüm, içeri giren bir detay veya dar açıklığın arkasında kalan geniş hacim ters açı oluşturabilir.

Örneğin geniş omuzlara ve dar bir boyna sahip bir büst, tek parça blok kalıbın içinden kolayca çıkarılamayabilir. Kalıp iki parçaya ayrıldığında ön ve arka bölümler farklı yönlere açılarak model serbest bırakılabilir.

Ters açıların yalnızca silikon kalıpta değil, kullanılacak sert destek kabuğunda da değerlendirilmesi gerekir. Sert destek kalıpları küçük girintilerde bile modele kilitlenebileceği için çoğunlukla birden fazla parça halinde hazırlanır.

Ayırma Hattı Nasıl Belirlenir?

Ayırma hattı, iki kalıp parçasının birleştiği çizgidir. Bu çizginin doğru seçilmesi hem modelin kolay çıkarılmasını hem de dökülen ürün üzerindeki birleşim izinin daha kolay temizlenmesini sağlar.

Ayırma hattı mümkün olduğunca:

• Modelin doğal kenarlarını takip etmeli
• Görünür yüzeylerden uzak tutulmalı
• Derin detayların ortasından geçirilmemeli
• Kalıp parçalarının kilitlenmesini önlemeli
• Dökülen ürünün kolay çıkarılmasını sağlamalı
• Temizlenmesi kolay bir bölgede bulunmalı

Bir insan büstünde ayırma hattının yüzün ortasından geçirilmesi istenmeyen bir iz bırakabilir. Bunun yerine çizgi başın, omuzların ve gövdenin yanlarından geçirilerek ön ve arka kalıp bölümleri oluşturulabilir. Polytek de ayırma çizgisinin modelin yüzü gibi belirgin alanlardan geçirilmemesini önerir.

Kalıp Anahtarları Neden Gereklidir?

İki parçalı kalıplarda bölümlerin her dökümde aynı konumda birleşmesi gerekir. Bunun için kalıbın ayırma yüzeyinde kayıt anahtarları oluşturulur.

Kayıt anahtarları, bir kalıp parçasındaki çıkıntının diğer parçadaki karşılık gelen boşluğa oturmasını sağlar. Böylece kalıp parçalarının yana veya yukarı kayması önlenir.

Anahtar oluşturmak için:

• Yarım küre biçimli oyuklar
• Bilyeler
• Yuvarlak modelleme araçları
• Kil üzerinde açılan kanallar
• Önceden kürlenmiş silikon parçaları

kullanılabilir. Kayıt anahtarlarının temel görevi, kalıp bölümlerini doğru şekilde hizalamaktır.

İkinci Silikon Dökümünde Ayırıcı Kullanılmalı mı?

İki parçalı silikon kalıpta ikinci bölüm dökülürken ilk silikon yüzeyinin üzerine uygun ayırıcı uygulanmalıdır. Aksi halde yeni dökülen silikon, ilk silikon bölümüyle birleşebilir ve kalıp tek parça haline gelebilir.

Kullanılacak ayırıcı, RTV2 silikon türüyle uyumlu olmalı ve üreticinin önerisine göre uygulanmalıdır. Smooth-On, silikonun silikon yüzeyinden ayrılması gereken iki parçalı blok kalıplarda uygun silikon dışı ayırıcı kullanılmasını belirtir.

Ayırıcı çok kalın uygulanırsa kalıp yüzeyinde iz bırakabilir. Çok az uygulanır veya bazı bölgeler atlanırsa iki kalıp parçası birbirine yapışabilir.

Modelleme Kili Seçimi Neden Önemlidir?

İki parçalı kalıp hazırlanırken modelin ilk yarısı çoğunlukla modelleme kiline gömülür. Özellikle platin katalizörlü RTV2 silikonlarla çalışılırken sülfür içermeyen kil kullanılmalıdır.

Sülfür içeren bazı modelleme malzemeleri platin silikonun kürleşmesini engelleyebilir. Bu nedenle kilin silikonla uyumluluğu kontrol edilmeli ve gerekli durumlarda küçük bir deneme kürleşmesi yapılmalıdır.

Kil yüzeyi mümkün olduğunca düzgün hazırlanmalıdır. Kil üzerinde kalan izler, boşluklar ve düzensizlikler silikon kalıbın ayırma yüzeyine aktarılır.

Tek Parça Kalıp Sonradan Kesilebilir mi?

Bazı modellerde silikon tek parça halinde döküldükten sonra kontrollü bir kesim yapılarak model çıkarılabilir. Bu yöntem, klasik iki aşamalı kalıp ile tek parçalı kalıp arasında bir çözüm oluşturur.

Kesim hattı düz değil, birbirine geçecek şekilde düzensiz hazırlanabilir. Böylece kalıp kapatıldığında kesilen yüzeyler yeniden aynı konumda birleşir. Kesim yapılacak bölgede silikonun daha kalın olması, kalıbın dayanıklılığını artırabilir.

Beyaz ve yarı şeffaf RTV2 silikonlarda modelin kalıp içindeki konumu kısmen görülebildiği için kesim hattını takip etmek daha kolay olabilir. Şeffaflığa sahip bazı RTV silikonlar özellikle kürleşme sonrasında kesilecek kalıplarda modelin görülmesine yardımcı olur.

Ancak kontrolsüz kesim modelin zarar görmesine, kalıbın gereğinden fazla açılmasına veya kesim hattında sızıntı oluşmasına neden olabilir.

Tek Parça ve İki Parça Kalıp Arasında Nasıl Karar Verilir?

Karar verirken modele şu sorular yöneltilebilir:

• Modelin düz bir tabanı var mı?
• Model tek yönde çekilerek çıkarılabilir mi?
• Derin girintiler bulunuyor mu?
• Modelin altına doğru genişleyen bölümler var mı?
• Geniş bölümün dar bir açıklıktan geçirilmesi gerekiyor mu?
• Modelin hassas çıkıntıları bulunuyor mu?
• Birleşim çizgisi ürünün görünümünü etkiler mi?
• Kalıp sık sık kullanılacak mı?

Model düz tabanlı, az detaylı ve tek yönde çıkarılabiliyorsa tek parça kalıp genellikle yeterlidir. Model her tarafı işlenmiş, girintili veya tek yönde çıkarılamıyorsa iki parçalı kalıp daha güvenli bir seçimdir.

Sonuç

Tek parça silikon kalıp; düz tabanlı, az girintili ve tek yönde çıkarılabilen modeller için kolay ve ekonomik bir yöntemdir. Hazırlanması daha kısa sürer ve dökülen ürün üzerinde birleşim çizgisi oluşturmaz.

İki parçalı silikon kalıp ise heykel, büst, figür ve ters açılı dekoratif modellerde daha kontrollü bir kalıptan çıkarma imkânı sağlar. Buna karşılık ayırma hattının, kayıt anahtarlarının ve ikinci silikon dökümünün dikkatli hazırlanması gerekir.

Kalıp türüne modelin yalnızca büyüklüğüne bakılarak karar verilmemelidir. Temel ölçüt, modelin silikon sertleştikten sonra kalıptan hangi yönde ve ne kadar zorlanarak çıkarılacağıdır.